Laurdag var opphavleg dagen til planeten Saturn, og romarane kalla han for (dies) Saturni.

Då dei gamle germanarane skulle tilpasse dei romerske vekedagane, ser det ikkje ut til at dei fann nokon germansk gud eller noko tilsvarande som passa deira verd.

Engelsk overtok rett og slett namnet, som så mykje anna, frå romarane og har framleis Saturday.

Nederlandsk har også zaterdag, mens ein på moderne tysk anten kan seie Sonnabend eller Samstag, som begge har å gjere med sabbaten, altså kviledagen.

Sonnabend tyder direkte omsett solaftan eller eventuelt kvelden før søndag (soldag).

Forma Samstag var sambaztac i gammalhøgtysk, og sambaz var då ei gresk sideform til sabbat.

Saturn blei gjerne også sett på som stjerna til sabbaten, og sabbatsdagen i staden for saturndagen var nok eit relativt uproblematisk byte.

Dei andre romanske språka har alle ei form med sabbat, til og med portugisisk, som elles berre bruker tal på dagane: sabato (italiensk), samedi (fransk) og sábado (spansk og portugisisk).

Dei germanarane som hadde mindre kontakt med romersk kultur og kristendom, såg ikkje ut til vite heilt kva dei skulle gjere med saturndagen.

Det fanst nok av gudar å ta av i den norrøne mytologien, men i staden valde ein å gje denne dagen eit relativt vanleg og lite gudeleg namn: laugardagr eller badedag. Det var den dagen i veka ein bada, vaska eller lauga seg.

Det kan godt hende at badedagen var ein etablert tradisjon, og at det var vanleg å omtale han som sjølve badedagen før ein skulle meine noko om dei romerske vekedagane.

Det kan òg hende at ein oppfatta badedagen som ein kviledag, sidan ein jo vaska seg etter ei veke med arbeid og kanskje tok det litt med ro den kvelden. På den måten var laurdag kanskje ein slags sabbatsdag utan religiøst innhald.

Diftongen au i laugardagr er den opphavlege lyden frå gammalnorsk av. Men som vi veit, har mange norske dialekter, dansk og svensk forenkla au til ein såkalla monoftong ø, som t.d. også i graut vs. grøt, haust vs. høst og lauv vs. løv.

Svensk, dansk og bokmål har skrivemåten med monoftong, mens nynorsk og islandsk har diftongen au, sjølv om den på islandsk blir uttalt som øy. Islandsk har til og med den fulle, gamle genitivforma laugardagur.

Over tid bleikna den direkte referansen til gudane og andre fenomen som vekedagane opphavleg hadde. Dei blei då uttalte med mindre tydeleg diksjon slik at dei kunne miste lydeelement og stavingar.

Mánadagr blei til måndag, óðinsdagr til onsdag, freyjudagr til fredag, og laugardagr blei altså til laurdag eller lørdag.

Det er få av oss som tenkjer på at namna til vekedagane eigentleg har eit konkret innhald. Kanskje ein skal ta seg eit langt og godt bad og lauge seg i dag? God laurdag!

Dosent i norsk, Høgskolen i Innlandet

Les også
Klikk for kommentarer
Hva synes du? Du må bruke ditt eget navn hvis du skal delta i debatten. Hold en saklig og respektfull tone og husk at mange kan lese det du skriver. Brudd på disse reglene kan føre til at du blir utestengt fra forumet.
Facebook-kommentarer:

HA-redaksjonen overvåker denne debatten kontinuerlig mellom kl 08 og 22. På natten er det stengt for kommentering.

Vi fjerner automatisk kommentarer med obskøne ord, definert av våre moderatorer. Innlegg som rapporteres som misbruk eller spam blir vurdert av Facebooks moderatorer, og skjules automatisk for den som rapporterer.


Dersom du bryter våre debattregler, kan vi gjøre følgende:
  • Slette kommentaren din
  • Utestenge deg

Vi har ikke redaktøransvar for kommentarer som er fjernet fra offentligheten, og som kun er synlige for din private og lukkede vennekrets. Vi gjør imidlertid oppmerksom på at du som skriver et innlegg vil være personlig ansvarlig for innholdet enten dette fremsettes på våre nettsider eller overfor ditt eget lukkede nettverk med Facebook-venner. Våre journalister og moderatorer vil ikke begrunne verken fjerning av kommentarer eller utestengning av profiler, utover at det skyldes enten brudd på retningslinjene for moderering slik de fremkommer i toppen av alle kommentarfelt, eller avsløring av falske profiler.